North Atlantic Treaty Organization (NATO)
De Noord-Atlantische Verdrags Organisatie (NAVO) werd in 1949 opgericht met als doel de veiligheid en vrijheid van de aangesloten landen te garanderen en wereldwijd stabiliteit te bevorderen. De organisatie realiseert deze doelstelling door de inzet van politieke en militaire middelen. De NAVO bestaat uit 1 landen uit Europa en Noord-Amerika. Ieder lid van de NAVO draagt bij met mankracht, materieel en andere middelen.
De NAVO werkt samen met internationale organisaties, zoals de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE)1, de Verenigde Naties (VN)2 en de Europese Unie3. De relatie met de EU is complex; de lidstaten van de EU werken op het gebied van defensie nauw samen met elkaar waarbij rekening moet worden gehouden met de afspraken die de lidstaten in NAVO-verband hebben gemaakt.
In de praktijk leveren de Verenigde Staten de grootste - in hun ogen een onevenredig grote - bijdrage aan de NAVO.
De structuur van de NAVO is intergouvernementeel4: een bondgenootschap tussen 'gelijkwaardige regeringen'. Dit houdt in dat alle lidstaten moeten instemmen om tot een besluit te komen.
In de NAVO worden, afhankelijk van het niveau, besluiten genomen door de ambassadeurs van de lidstaten bij de NAVO, door de ministers van Buitenlandse Zaken, of door de staatshoofden en regeringsleiders. De dagelijkse leiding van de NAVO berust bij de secretaris-generaal. Momenteel is Jens Stoltenberg5 secretaris-generaal.
De NAVO en de EU hebben vaak samengewerkt, bijvoorbeeld bij militaire missies in internationale conflicten.
Tijdens de NAVO-top in Warschau in 2016 werd afgesproken dat er meer samengewerkt moet worden om hybride bedreigingen tegen te gaan, migratieconflicten op te lossen en om cyberaanvallen te bestrijden. In de overeenkomst werd ook de noodzaak tot het opschroeven van de defensie-uitgaven van EU-landen benadrukt.
In 2017 besloten EU-landen om nauwer te gaan samenwerken op militair gebied binnen PESCO6. De nauwere samenwerking moet de Europese pijler binnen NAVO verstevigen. Het is niet de bedoeling dat PESCO de NAVO vervangt.
Er is overlap waar het gaat om zelfverdediging. Artikel 5 van het NAVO Handvest komt erop neer dat een aanval op één lid een aanval op alle bondgenoten is, en dat het aangevallen land zal worden gesteund. Artikel 42 lid 7 van het Verdrag Europese Unie verplicht EU-lidstaten met alle middelen bijstand te verlenen aan een EU-lidstaat die is aangevallen.
- 1.De Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE; in het Engels OSCE) is een intergouvernementele organisatie van circa 55 landen in Europa, Centraal-Azië en Noord-Amerika, die zich sinds 1973 bezighoudt met samenwerking op het gebied van militair, economisch en humanitair beleid.
- 2.De Verenigde Naties (VN) zijn een mondiale organisatie van overheden, samenwerkend op het gebied van internationaal recht, mondiale veiligheid, behoud van humanitaire rechten, ontwikkeling van de wereldeconomie en het onderzoek naar sociaal-maatschappelijke en culturele ontwikkelingen.
- 3.De Europese Unie (EU) is het belangrijkste samenwerkingsverband in Europa. De deelnemende landen hebben voor deze Unie een aantal organisaties opgericht waaraan zij een deel van hun eigen bevoegdheden hebben overgedragen. Dit zijn onder meer het Europees Parlement, de Europese Commissie, de Raad en het Europese Hof van Justitie.
- 4.De letterlijke betekenis van intergouvernementeel is tussen ('inter') regeringen ('gouvernementen'). Het gaat om besluiten die uitsluitend door nationale regeringen samen worden genomen en dus niet door een instelling die boven de lidstaten staat, zoals de Europese Unie.
- 5.Jens Stoltenberg (1959) is sinds 1 oktober 2014 secretaris-generaal van de NAVO. Eerder was hij twee keer minister-president van Noorwegen: in 2000-2001 en 2005-2013. De sociaaldemocraat Stoltenberg, zoon van een diplomaat en opgeleid als econoom, werd in 1990 staatssecretaris van milieu. Daarna was hij minister van Industrie en Energie en minister van Financiën. Ook was hij enige tijd parlementslid. In 2002 werd hij leider van de Noorse sociaaldemocraten.
- 6.PESCO is een kader van nauwere samenwerking op het gebied van veiligheid en defensie tussen EU-lidstaten. Het biedt lidstaten de mogelijkheid om samen de defensie te versterken en gezamenlijk in projecten te investeren. PESCO moet bijdragen aan het efficiënter maken van de Europese defensie, het verhogen van investeringen, en het verbeteren van de coördinatie en samenwerking tussen lidstaten.